پرسش از جبر و اختیار، یکی از قدیمیترین و در عینحال زندهترین مناقشههای فکری است؛ مناقشهای که از فلسفه تا علوم طبیعی و از الهیات تا روانشناسی، همواره صورتهای تازهای پیدا کرده است. این پرسش در دل خود دغدغهای بنیادین را حمل میکند: آیا ما واقعاً انتخاب میکنیم، یا تنها در مسیری گام برمیداریم که از پیش تعیین شده است؟
در این اپیزود، با عباس سیدین ــ مترجم کتابهای «محتوم» و «سزاوار» ــ دربارهی امکان آزادی اراده و محدودیتهای آن گفتوگو کردهایم. تلاش کردیم بفهمیم نقش شانس، زیستشناسی، تربیت، ساختارهای اجتماعی و تاریخ در شکلدهی به رفتار انسان چیست و ارادهی فردی در برابر آنها چه اندازه قدرت دارد. گفتوگو از ساحتهای فلسفی آغاز میشود، اما به زندگی روزمره، اخلاق، قضاوتگری و معنای مسئولیت فردی هم میرسد.
محتوم نخستین کتابی است که عباس سیدین حول این مساله/ مناقشه ترجمه کرده است. کتابی از ساپولسکی که با نگاهی بهتمامی جبرگرایانه و با اتکا با علوم اعصاب و زیستشناسی تکاملی، تلاش میکند جبریت جهان را به اثبات رساند. سزاوار اما بنا و ساختاری متفاوت دارد. سزاوار، مناظرهای میان دو نماینده از هردو سوی این مناقشه است: یکی طرفدار آزادی اراده و دیگری، به درجاتی، باورمند به جهان جبری. موضوع اساسی کتاب نیز مقولهی اخلاق است.
